Psikoteknik nedir?

Sürücülere "psikoteknik" uygulaması başladı.

  • Psikoteknik Nedir?
  • Nerelerde Yapılmaktadır?
  • Nasıl Bir Testtir?

ALG Psikoteknik Yönetim Kurulu Başkanı Ali Güzel, bu sorulara yanıt veriyor.

PSİKOTEKNİK :

"4925 Sayılı Karayolları Taşıma Kanunu kapsamında, Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 36. Maddesi "d" bendince mesleki olarak ticari amaçlı araç kullanan tüm sürücülerin her 5 yılda bir yenilemesi gereken "psikoteknik değerlendirme raporu", 2918 sayılı trafik kanunu kapsamındaki 4 sayılı cetvelle belirlenen özelliklere sahip merkezlerde , yine 4 sayılı cetvelle belirlenen testlerin uygulandığı "psikoteknik değerlendirme raporu" denetiminin, Şubat ayı sonu itibariyle uygulanmaya başlanması düşünülüyor..

Soru / Cevap

"Bireyin belirli bir işteki yeterliliğini ortaya koyması amacıyla, gerekli bedensel ve zihinsel özelliklerinin testler aracılığıyla ölçülmesi" anlamına gelen psikoteknik değerlendirme, nedir ve nasıl yapılıyor?

Psikoteknik Değerlendirme, "Sürücülerin sahip oldukları güvenli araç kullanmalarını sağlayan zihinsel ve psikomotor yetenek düzeylerinin, bu yetenek alanlarında tanımlanan bilgisayar destekli testler aracılığıyla ölçülmesi" olarak tanımlanıyor
Buna göre psikoteknik değerlendirme, belirtilen 4 sayılı cetvelde belirlenen usul ve esaslara göre, psikolog unvanına sahip kişilerce, Türkiye toplumu özelliklerine göre hazırlanmış norm çalışmasına sahip olan, normları ilgili meslek kuruluşlarınca onaylanmış, İl Sağlık Müdürlükleri tarafından yetkilendirilmiş özel kuruluşlar bünyesinde yapılıyor.

"Psikoteknik değerlendirme"lerin yapıldığı ALG Psikoteknik Merkezleri de bu kurumlardan biridir.

Geçen gün bir taksiciyle şu SRC belgeleri ve Psikoteknik ile ilgili görüştüm. Cevabı, 'ağabey ne belgesi, aramızda o kadar çok psikoteknik belgeli deli var ki' şeklinde oldu. Dedim ki 'peki, psikoteknik belgesi ne oluyor?', 'Ver parayı bak ben sana alıp geleyim' dedi. Bana bunu açıklar mısınız? Veya sizde de böyle oluyor mu?

15 Mayıs 2015 te yayınlanan ve 2017 yılı itibariyle uygulanmaya başlanmış olan yönetmelik gereği 4 sayılı cetvel şart ve standartları artıl bu tür uygulamalara izin vermiyor. Kişi testte olduğu sürece canlı olarak kamera ize izleniyor ve kayıt altına alınıyor, kaydı olmayan kişinin testi iptal oluyor ve sayılmıyor.


 Bizim ALG merkezlerinde bu tarz rapor vermede insanın elinde değil. Bizim merkezimizde kullanılan cihazlarda hatalı uygulama yapmaları mümkün değil. Cihazlarda kişi güvenlik bataryası dediğimiz bir batarya var.
Bu güvenlik bataryası, oturan kişinin gerçek kişi olduğunu ispat eden, test esnasında üç bilinmeyen zamanda fotoğraflama yapan(bu fotoğraf çekme şartıda yeni yönetmelik ile tüm cihazlara standart olarak getirilmiş durumdadır) ve raporun üzerine o kişinin fotoğrafını basan bir sistem. Aynı zamanda da veri tabanında ne kadar zaman testte durduğunu, hangi zaman ve tarihte teste girdiğinin kaydını tutarak rapora da basıyor. 


Yani o kişinin teste oturmadan test alması, bizim ALG merkezlerinde ve diğer kuruluşlardada  mümkün değil artık. Zaten ALG'nin kurulduğu günden bu yana birinci hedefi güvenilir, kaliteli bir sistemi Türkiye'ye kazandırmak. Güven satın almak isteyen kişi ve kurumlara güvenilir bir hizmetin kapılarını açmak. Her sektörde olduğu gibi, Türkiye'deki yeni çıkan sektörlerde de Türk halkının ileri zekâ durumu ve paraya fazla tamahkârlığı yüzünden bu sahtekârlıkların önüne geçilemiyor. 


Biz yaklaşık 10 yıldır bu konudaki sahtekârlıklarla mücadele ile ilgili devlete yazdığımız dilekçelerimizi de sadece bir kuruma yazmıyoruz, çünkü bir kuruma yazdığımız zaman onlar bununla çok ilgilenmiyorlar. Biz ilgili dilekçelerimizi, sağlık bakanlığı, il sağlık müdürlüğü, emniyet müdürlüğü, il valiliği ve cumhuriyet savcılığına atfen 5 ayrı dilekçe yazıyoruz, her dilekçenin üstüne, ilgi kısmını yazarak gönderiyoruz. Sahte uygulama neredeyse bitti şu an itibariyle. 

Diyorsunuz ki ben böyle böyle şikâyet ediyorum. Oradaki vatandaş diyor ki şikâyet ediyorum. Kim yapıyor bunu?

Bizim bugüne kadar 180'e yakın devlete yazdığımız dilekçe var. 4'ünün cevabı geldi. Üstünden 1 yıl geçmesine rağmen 160-170 tanesine cevap gelmedi. Bürokrasi bunun önüne geçmediği sürece kimse de bunun önüne kolay kolay geçemez. Biz de hedefimizi değiştirdik, kurumsal firmalara hizmet vermeye başladık. Bünyesinde 2 bin , 3 bin sürücü çalıştıran, Türkiye'de 1 milyon sürücüye hitap eden, bu 1 milyon sürücüyü yönlendiren, bu 1 milyon sürücünün sürücülük becerilerinden emin olmak isteyen, taşıttığı mala, taşıttığı insana, aracının güvenliğine, firmasının kalitesine önem veren kuruluşlara kontrolümüzde olan franchise'larımızla beraber Türkiye'de sistemin ne kadar düzgün çalıştığını anlatıyoruz. 


Türkiye çapında tek tip anlayışla hizmet verdiğimiz için, aslında İstanbul'da ki ulusal bir kurumun ana merkeziyle anlaşarak tüm Türkiye'de onların şoförlerine hizmet verebilir durumdayız. Ücretlerini firmalar ödüyor veya sürücüler ödese bile maaşlarından keserek bize ödüyorlar. Maaşlarını keserek ödemelerde firmalara ve sürücülere fayda sağlasın diye vadeli ödeme seçenekleri sunuyoruz. 


Ama bizden rapor aldıran bir kurum, sürücüsünün en az 1 saat ve tüm testlerden tam zamanlı geçtiğinden emin oluyor. Kurumların isteğine göre Yetersiz ve yeterli olan sürücünün raporunu ayrı ayrı firmaya özlük dosyası gibi dosyalarla veriyoruz.

Uygulamada bir şoförü kaç teste tabi tutuyorsunuz?

Ticari amaçlı araç kullanan için, 9 zorunlu test var. Bizim cihazlarımızda 9 test ve 3 davranış envanteri uyguluyoruz. Yönetmeliğin veya mevzuatın 9 testinede tabi tutuyoruz.  Dünyadaki bu tür bir uygulamalarda en son sistem bizim ürettiğimiz ve kullandığımız cihazdır ve % 100 yerli üretim sistemdir. TÜBİTAK - ODTÜ - BİLTEN tarafından geliştirilmiş Dünya’daki en gelişmiş sistemlerden biri.

9 zorunlu test var dediniz, nedir bu testler?

Tepkime hızı Refleks, seçici dikkat, görsel algı bellek, çevresel görüş, muhakeme, el ayak koordinasyon, sürekli dikkat, çarpışma zaman tahmini, hız mesafe tahmini testleri gibi...

Ekstradan 2 tane fazla söylediniz, bunların bir amacı var mı?

Evet, bu genel bir 'sağlama' gibi oluyor normun gerekliliği esasında. Yani çevresel görüş-1, çevresel görüş-2 diye var. Çevresel görüşün ayrıntılı test edilmesi sağlanmış oluyor ve bazı diğer testlerimiz muhakeme-A, muhakeme-B gibi. 


Seyahat halindeki bir aracın 80-90 km. ile giderken 'çevresel görüş' dikkati çok önemlidir. Önünüze gelen bir kavşağı görmeniz, yaklaşan tehlikeyi algılamanız, sağdan-soldan gelip sollama yapan ve sollama yaptıktan sonra geçtiğiniz aracı takip etme anlamında çok önemli testler. Bunlar kazalara birebir etki eden becerilerin yerinde olup olmadığının anlaşıldığı testler. 


Bizde bu çevresel görüş-1 ve çevresel görüş-2 olarak var. Bu çevresel görüş-2 aslında 1'in sağlaması gibi oluyor. Biraz daha ayrıntılı bir tarama oluyor. Alkolden ehliyeti alınanlara, 100 ceza puanını göstererek ehliyeti alınanlara, hız ihlali yaparak ehliyeti alıkonulanlara, emniyetten ehliyetine alıkonulma yazısıyla bize gelen kişilere daha ayrıntılı testler uyguluyoruz.

Hepsinde ücretlendirme sistemi aynı mı?

Ücretlendirme sistemi alkolden ehliyetine el konulanlarda ücret farklı uygulanmaktadır.. Çünkü onlara hem fazla zaman uygulanıyor, hem de ayrıntılı emniyete verilecek rapor düzenleniyor.

Yasa gereği normal psikoteknik belgesi alması gereken vatandaşlar ne ödüyor?

Sağlık bakanlığında kurulmuş olan komisyon her yılın fiyatını beliliyor. Tüm ülke çapında Taban fiyat ve Tavan fiyat uygulaması yapılıyor. 2017 yılı taban fiyatı 120 TL KDV DAHİL – Tavan fiyatıda %30 a kadar 156TL KDV dahil en fazla uygulanabiliyor.